Akülü Sandalye Dünyası · Erişilebilirlik ve Haklar
Erişilebilir Olmayan Bir Yerle Karşılaştınız: Rampa Yoksa, Asansör Çalışmıyorsa Nereye ve Nasıl Şikâyet Edilir?
Rampası olmayan bir bina girişi, aylardır çalışmayan bir metro asansörü, engelli otoparkı olmayan bir plaj ya da kaldırımı kapatan bir direk... Tekerlekli sandalye kullanıcıları bu engellerle neredeyse her gün karşılaşır. Çoğu zaman "değişmez" diye geçilir; oysa Türkiye'de erişilebilirlik yasal bir zorunluluktur ve şikâyet yolları vardır. Bu rehberde bir erişilebilirlik sorunuyla karşılaştığınızda adım adım ne yapabileceğinizi anlatıyoruz.
Akülü Sandalye Dünyası Editör Ekibi · Son kontrol: 19 Kasım 2026
Kısa cevap
Erişilebilirlik bir lütuf değil, yasal bir zorunluluktur. Bir sorunla karşılaştığınızda önce fotoğraf, tarih ve adresle belgeleyin, ardından sorumlu kuruma veya işletmeye yazılı başvurun. Sorun çözülmezse Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü üzerinden, 81 ilde valilikler bünyesinde kurulan erişilebilirlik izleme ve denetleme komisyonlarına şikâyette bulunabilirsiniz; uygun olmayan yerlere idari para cezası kesilebilir. Bir işletme ya da hizmet sağlayıcı nedeniyle engelliliğe dayalı ayrımcılığa uğradığınızı düşünüyorsanız Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu'na (TİHEK) başvurabilirsiniz. Kamu kurumlarının işlem ve eylemleri için ise Kamu Denetçiliği Kurumu ve CİMER başvuru yollarıdır.
01 · Yasal çerçeve
Erişilebilirlik bir hak mı?
Evet. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'na göre erişilebilirlik; binaların, açık alanların, ulaşım araçlarının, bilgi hizmetlerinin ve bilgi ve iletişim teknolojilerinin engelli bireyler tarafından güvenli ve bağımsız olarak ulaşılabilir ve kullanılabilir olmasıdır. 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun ve ilgili mevzuat bu alanları kapsar.
01 / YAPILAR VE ALANLAR
Bina, yol ve kaldırım
Kamu binaları, yollar, kaldırımlar, yaya geçitleri, açık ve yeşil alanlar ile spor, sosyal ve kültürel alanlar erişilebilir olmalıdır.
02 / ULAŞIM
Toplu taşıma
Sürücü hariç dokuz ve üzeri oturma yeri bulunan kamu ve özel toplu taşıma araçları erişilebilirlik kapsamındadır.
03 / BİLGİ
Bilgi ve iletişim
Bilgilendirme hizmetleri ile bilgi ve iletişim teknolojilerinin de engelli bireylerin erişimine uygun olması zorunludur.
Denetim ve yaptırım vardır: Bakanlığa göre 81 ilde valilikler bünyesinde erişilebilirlik izleme ve denetleme komisyonları kurulmuştur. Komisyonlar denetim formlarıyla inceleme yapar; yükümlülüğünü yerine getirmeyenlere idari para cezası kesilebilir, erişilebilir olduğu tespit edilen yerlere ise valilik tarafından Erişilebilirlik Belgesi verilir.
02 · İlk adım
İlk adım: sorunu belgeleyin
Şikâyetinizin etkili olması, sorunu ne kadar net belgelediğinize bağlıdır. Karşılaştığınız anda birkaç dakikanızı ayırmanız, sonraki tüm başvuruları güçlendirir.
Fotoğraf ve video çekin
Engeli net gösteren fotoğraflar çekin: basamaklı giriş, çalışmayan asansör, engelli park yerini işgal eden araç ya da kaldırımı kapatan engel. Mümkünse yer tabelasını da kadraja alın.
Tarih, saat ve adres not edin
Olayın tarihini, saatini ve tam adresini kaydedin. Asansör arızası gibi tekrarlayan sorunlarda her gün ayrı kayıt tutun.
Görevliyle konuştuysanız not alın
Bir görevli veya işletme yetkilisiyle konuştuysanız ne söylendiğini, varsa görevlinin adını ve unvanını yazın.
Belgelerinizi hazırlayın
Engelli kimlik kartınızın veya sağlık kurulu raporunuzun bir kopyasını başvurularınıza eklemek için hazır tutun.
03 · Başvuru yolları
Hangi sorun için nereye başvurulur?
Sorunun türüne ve sorumlusuna göre başvurulacak yer değişir. Genel kural, önce doğrudan sorumlu kuruma veya işletmeye başvurmak, sorun çözülmezse denetim ve şikâyet mekanizmalarına gitmektir.
| Sorun | İlk başvuru | Çözülmezse |
|---|
| Kaldırım, rampa, yaya geçidi, park ve açık alanlar | İlgili belediye (beyaz masa, çağrı merkezi veya yazılı dilekçe) | Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü üzerinden erişilebilirlik komisyonuna şikâyet; Kamu Denetçiliği Kurumu |
| Metro, otobüs, tren ve istasyon asansörleri | Toplu taşıma işletmesi veya ilgili belediye | Erişilebilirlik komisyonuna şikâyet; Kamu Denetçiliği Kurumu; CİMER |
| Kamu binaları (hastane, okul, adliye vb.) | Kurumun kendisi (yazılı dilekçe) | Erişilebilirlik komisyonuna şikâyet; Kamu Denetçiliği Kurumu; CİMER |
| Özel işletmeler (mağaza, restoran, otel, plaj, AVM) | İşletme yönetimi (yazılı başvuru) | Erişilebilirlik komisyonuna şikâyet; ayrımcılık varsa TİHEK |
| Engelli park yerinin işgali | Trafik zabıtası veya polis | Tekrarlayan durumlarda belediye ve emniyete yazılı başvuru |
| Ortak kullanılan apartman alanları | Kat malikleri kurulu (değişiklik talebi) | Bakanlığa göre kurul en geç üç ay içinde toplanmalıdır; toplanmazsa veya talep reddedilirse komisyona başvurulabilir |
Erişilebilirlik şikâyetleri ve apartmanlara ilişkin bilgiler, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın erişilebilirlik sıkça sorulan sorular sayfasından alınmıştır. Genel bilgi ve yönlendirme için ALO 183 hattını arayabilirsiniz.
KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
Kamu idareleri için
Belediyeler, kamu kurumları ve kamu hizmeti sunan idarelerin işlem ve eylemlerine ilişkin şikâyetler için başvurulabilir. Başvuru ücretsizdir; kural olarak önce ilgili idareye başvurulmuş olması gerekir.
CİMER
Genel başvuru kanalı
Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi (CİMER), kamu kurumlarıyla ilgili şikâyet ve talepleri e-Devlet üzerinden iletebileceğiniz genel bir başvuru kanalıdır.
04 · Ayrımcılık
TİHEK'e ne zaman başvurulur?
Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK), 6701 sayılı Kanun kapsamında engellilik dahil çeşitli temellere dayalı ayrımcılık şikâyetlerini inceler. Kanun; dolaylı ayrımcılığı ve engelli bireyler için makul düzenleme yapılmamasını da ayrımcılık türleri arasında sayar ve hizmet sağlayıcıların farklı engel gruplarına yönelik makul düzenlemeler yapmasını öngörür.
Gerçek bir örnek: 141.934 TL idari para cezası TİHEK, 2024 yılında verdiği bir kararda Muğla Ölüdeniz'deki bir günübirlik plaj tesisinde Bakanlık Erişilebilirlik Kılavuzu'na uygun engelli otoparkı bulunmamasını dolaylı ayrımcılık olarak değerlendirmiş ve tesisi işleten şirkete 141.934 TL idari para cezası vermiştir. Başvuru, yüzde 47 ortopedik engelli bir vatandaş tarafından yapılmıştır.
Özel işletmelerde
Bir otel, restoran, mağaza veya turistik tesis, engeliniz nedeniyle hizmetten yararlanmanızı engelliyor veya makul düzenleme yapmıyorsa TİHEK'e başvurabilirsiniz.
Kamu hizmetlerinde
Kamu hizmetlerine erişimde engelliliğe dayalı ayrımcılık da TİHEK'in inceleme alanındadır.
Başvurunuzu destekleyin
Fotoğraflar, tarih ve adres bilgisi, engelli kimlik kartınız ve işletmeyle yazışmalarınız başvurunuzu güçlendirir.
Kaynak: TİHEK Kurul Kararı No. 2024/1142. Başvuru yöntemleri ve güncel koşullar için TİHEK'in resmi internet sitesini kontrol edin.
05 · Dilekçe
Etkili bir şikâyet nasıl yazılır?
Kısa, net ve belgeli bir şikâyet, uzun ve duygusal bir metinden çok daha hızlı sonuç verir. Dilekçenizde şu unsurlara yer verin:
Kim olduğunuz
Adınız, iletişim bilgileriniz ve engelli bir birey veya engelli bir yakının temsilcisi olduğunuz.
Sorun ne, nerede, ne zaman?
Tam adres, tarih ve sorunun kısa ve net tanımı. Örneğin: "X metro istasyonunun Y çıkışındaki asansör 10 Kasım'dan bu yana çalışmamaktadır."
Sizi nasıl etkiledi?
Örneğin istasyonu kullanamadığınızı, randevunuza gidemediğinizi veya başka bir kişinin yardımına muhtaç kaldığınızı belirtin.
Ne talep ediyorsunuz?
Somut bir talep yazın: asansörün onarılması, rampa yapılması, engelli otoparkı ayrılması gibi.
Ekler
Fotoğrafları ve varsa önceki yazışmaları ekleyin. Başvuru tarihini ve evrak numarasını saklayın.
Toplu taşımada karşılaşılan sorunlar için Tekerlekli Sandalye ile Toplu Taşıma, ev ve apartman düzenlemeleri için Evi Tekerlekli Sandalyeye Uygun Hâle Getirmek rehberlerimize göz atabilirsiniz.
06 · Başvurmadan önce
Başvurmadan önce 7 soru
Sorunu fotoğraf, tarih ve adresle belgeledim mi?
Belgesiz şikâyetler çoğu zaman sonuçsuz kalır.
Sorumlu kurum veya işletme kim?
Belediye mi, kamu kurumu mu, özel işletme mi olduğunu belirleyin.
Önce doğrudan sorumluya başvurdum mu?
Birçok sorun ilk yazılı başvuruda çözülür.
Başvurumun kaydını tutuyor muyum?
Tarih ve evrak numaralarını saklayın.
Sorun ayrımcılık niteliğinde mi?
Hizmetten yararlanmanız engellendiyse TİHEK'i değerlendirin.
Kamu idaresi cevap vermedi mi?
Kamu Denetçiliği Kurumu ve CİMER başvuru seçeneklerini değerlendirin.
Aynı sorunu yaşayan başkaları var mı?
Engelli dernekleri ve diğer kullanıcılarla birlikte yapılan başvurular daha görünür olabilir.
Engellerle karşılaştığınızda işinizi kolaylaştıran modeller
| | Model | Tip | Öne çıkan |
|---|
 | Poylin PX12 Xsto | Merdiven çıkabilen akülü | Merdiven inip çıkabilme; uygulama, kumanda kolu ve sesli komutla kontrol |
 | Poylin P213 XSTO M4 Pro | Akıllı akülü | 450–730 mm elektrikli yükselme; yüksek tezgâh ve gişelere erişim |
 | Poylin P203 Ultra Hafif | Katlanabilir akülü | Batarya dahil 20 kg; erişilemeyen noktalarda katlanarak taşınabilir |
Ürün bilgileri ürün sayfalarından alınmıştır. Bu ürünler bazı engelleri aşmayı kolaylaştırabilir; ancak erişilebilirlik bir yasal yükümlülüktür ve hiçbir ürün, erişilebilir olmayan bir yerin düzeltilmesinin yerini tutmaz.
07 · Sık sorulan sorular
Merak edilenler.
Rampası olmayan bir binayı nereye şikâyet edebilirim?
Önce binanın yönetimine veya sorumlu kuruma yazılı başvurun. Sorun çözülmezse Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü üzerinden erişilebilirlik izleme ve denetleme komisyonuna şikâyette bulunabilirsiniz.
Çalışmayan metro asansörü için ne yapmalıyım?
Önce toplu taşıma işletmesine veya ilgili belediyeye başvurun. Sorun devam ederse erişilebilirlik komisyonuna, Kamu Denetçiliği Kurumu'na veya CİMER'e başvurabilirsiniz. Her başvuruda fotoğraf ve tarih bilgisini ekleyin.
Erişilebilir olmayan yerlere ceza kesilir mi?
Evet. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'na göre erişilebilirlik yükümlülüğünü yerine getirmeyenlere idari para cezası kesilebilir. Ayrıca TİHEK, engelliliğe dayalı ayrımcılık tespit ettiği durumlarda idari para cezası verebilir.
TİHEK'e hangi durumlarda başvurulur?
Bir işletme veya hizmet sağlayıcı engeliniz nedeniyle hizmetten yararlanmanızı engellediğinde veya makul düzenleme yapmadığında TİHEK'e başvurabilirsiniz.
Apartmanımıza rampa yaptırmak için ne yapmalıyım?
Kat malikleri kuruluna talepte bulunun. Bakanlığa göre kurul en geç üç ay içinde toplanmalıdır; toplanmazsa veya talep reddedilirse erişilebilirlik komisyonuna başvurulabilir.
Engelli park yerine park eden araç için ne yapabilirim?
Trafik zabıtasını veya polisi arayabilirsiniz. Tekrarlayan durumlarda belediyeye ve emniyete yazılı başvuru yapabilirsiniz.
Bir sonraki adım
Hareket özgürlüğünüz için yanınızdayız.
Günlük hayatta en çok hangi engellerle karşılaştığınızı paylaşın; merdiven, eşik ve yüksek tezgâh gibi engellerde işinizi kolaylaştıracak sandalye seçeneklerini birlikte değerlendirelim.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Başvuru yolları, süreler ve usuller mevzuat değişiklikleriyle güncellenebilir; başvuru yapmadan önce ilgili kurumun güncel bilgilerini kontrol edin veya bir hukukçuya danışın.