Tekerlekli sandalye kullanmak hareketsiz bir yaşam anlamına gelmez. Tekerlekli sandalye basketbolundan masa tenisine, okçuluktan evde direnç bandıyla yapılan egzersizlere kadar her seviyeye uygun bir aktivite vardır. Düzenli fiziksel aktivite; kalp sağlığını, kas gücünü, bağımsızlığı ve ruh hâlini destekler. Bu rehberde ne kadar egzersiz gerektiğini, Türkiye'de para sporlara nasıl başlanacağını ve evde güvenle yapılabilecek oturarak egzersizleri anlatıyoruz.
Akülü Sandalye Dünyası Editör Ekibi · Son kontrol: 18 Kasım 2026
Kısa cevap
Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) 2020 kılavuzu, engelli yetişkinler dahil tüm yetişkinlere haftada 150–300 dakika orta yoğunlukta veya 75–150 dakika yüksek yoğunlukta fiziksel aktiviteyi ve haftada en az 2 gün kas güçlendirme çalışmasını önerir. Omurilik yaralanmalı yetişkinler için hazırlanan bilimsel kılavuz ise fitness için haftada 2 kez en az 20 dakika aerobik egzersiz ve 2 kez kuvvet çalışması önerir. DSÖ'ye göre hiç hareket etmemektense biraz hareket etmek her zaman daha iyidir ve tekerlekli sandalye kullanıcıları hareketsiz süreyi oturarak yapılan aktivitelerle azaltabilir. Türkiye'de para sporlara başlamak için Türkiye Bedensel Engelliler Spor Federasyonu'nun il temsilciliklerine ve bölgenizdeki spor kulüplerine başvurabilirsiniz. Egzersize başlamadan önce mutlaka hekiminize danışın.
Tekerlekli sandalye kullanıcıları gün içinde uzun süre oturdukları için kalp-damar hastalıkları, kilo artışı ve kas kaybı açısından daha yüksek risk taşıyabilir. Düzenli fiziksel aktivite bu riskleri azaltır; aynı zamanda günlük yaşamda bağımsızlığı artırır.
FİZİKSEL
Güçlü kollar ve gövde; transferleri, sandalyeyi itmeyi ve günlük işleri kolaylaştırır. Kalp-damar sağlığı ve kilo kontrolü desteklenir.
FONKSİYONEL
DSÖ kılavuzuna göre fiziksel aktivitenin MS, omurilik yaralanması ve inme öyküsü olan kişilerde fonksiyonu iyileştirebildiğine dair kanıtlar vardır.
SOSYAL VE RUHSAL
Takım sporları yeni arkadaşlıklar, özgüven ve aidiyet duygusu kazandırır; kaygı ve depresyon belirtilerini azaltmaya yardımcı olabilir.
Kaynaklar: Dünya Sağlık Örgütü 2020 Fiziksel Aktivite ve Hareketsiz Davranış Kılavuzu (British Journal of Sports Medicine) ve Martin Ginis ve ark., Omurilik Yaralanmalı Yetişkinler İçin Kanıta Dayalı Egzersiz Kılavuzu (Spinal Cord, 2018).
Türkiye'de bedensel engelli sporcuların spor faaliyetleri ağırlıklı olarak Türkiye Bedensel Engelliler Spor Federasyonu (TBESF) tarafından yürütülür. Türkiye Milli Tekerlekli Sandalye Basketbol Takımı 2017'de Avrupa şampiyonu olmuştur. Tekerlekli sandalye basketbolunda ülke genelinde süper lig ve alt liglerde mücadele eden kulüpler bulunmaktadır.
TAKIM SPORU
Hızlı, temaslı ve takım ruhu yüksek bir spordur. Oyuncular fonksiyonel kapasitelerine göre sınıflandırılır; bu sayede farklı engel düzeylerindeki sporcular aynı takımda oynayabilir.
BİREYSEL SPOR
Hassasiyet ve odaklanma gerektiren bu branşlar, farklı engel düzeylerindeki kullanıcılar için erişilebilir başlangıç seçenekleridir.
DAYANIKLILIK
Kalp-damar dayanıklılığını geliştiren branşlardır. Yarış sandalyesi veya el bisikleti gibi özel ekipman gerektirebilir.
Hekim onayı alın
Spora başlamadan önce hekiminizden spora uygunluk değerlendirmesi isteyin.
Bölgenizdeki kulüpleri araştırın
TBESF il temsilcilikleri, Gençlik ve Spor İl Müdürlükleri ve belediyelerin spor birimleri bölgenizdeki kulüpler hakkında bilgi verebilir.
Deneme antrenmanına katılın
Birçok kulüp yeni sporcuları deneme antrenmanlarına kabul eder. Kulüpler genellikle başlangıç için spor sandalyesi sağlayabilir.
Sınıflandırma ve lisans
Resmî müsabakalara katılmak için sporcu lisansı ve branşa özgü sınıflandırma süreci gerekir. Ayrıntıları kulübünüzden öğrenebilirsiniz.
Her gün bir spor salonuna gitmek mümkün olmayabilir. Evde bir direnç bandı, hafif dambıllar ve tekerlekli sandalyeyle de etkili bir program oluşturulabilir. Aşağıdaki egzersizler genel örneklerdir; size uygun program ve tekrar sayısı fizyoterapistiniz tarafından belirlenmelidir.
BAŞLANGIÇ
Kısa sürelerle ve düşük yoğunlukla başlayıp süreyi ve yoğunluğu kademeli artırın. Egzersiz öncesinde ısınma, sonrasında soğuma yapın.
ISI VE SIVI
Omurilik yaralanması olan bazı kullanıcılarda terleme ve ısı düzenlemesi etkilenebilir. Sıcak ortamlarda aşırı ısınmaya dikkat edin ve sıvı tüketimini ihmal etmeyin.
CİLT
Spor sırasında sandalyede uzun süre kalmak ve terlemek cildi zorlayabilir. Egzersiz sonrası cildinizi kontrol edin.
UYARI İŞARETLERİ
Göğüs ağrısı, ani şiddetli baş ağrısı, aşırı terleme, baş dönmesi veya nefes darlığında egzersizi hemen bırakın ve tıbbi yardım alın.
Egzersizde doğru oturuş için Tekerlekli Sandalye Oturma Ölçüsü Nasıl Alınır? rehberimize göz atabilirsiniz.
Hekimim egzersiz için onay verdi mi?
Özellikle kalp, tansiyon veya omurilik yaralanması varsa onay şarttır.
Hangi aktiviteden keyif alırım?
Keyif alınan bir aktivite uzun süre sürdürülebilir. Takım veya bireysel spor tercihinizi belirleyin.
Bölgemde hangi kulüpler var?
TBESF il temsilciliği ve Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü'nden bilgi alın.
Omuzlarımda ağrı var mı?
Varsa program bir fizyoterapistle birlikte planlanmalıdır.
Haftalık hedefim ne?
DSÖ önerilerini hedef alın, ancak küçük adımlarla başlayın.
Sandalyem aktif kullanım için uygun mu?
Hafif ve ayarlanabilir bir aktif sandalye, günlük hayatta da daha az enerjiyle daha fazla hareket sağlar.
Evde egzersiz için neye ihtiyacım var?
Direnç bandı, hafif dambıllar ve güvenli, düz bir alan çoğu zaman yeterlidir.
Ürün bilgileri ürün sayfalarından alınmıştır. Aktif sandalyeler günlük yaşamda hareketliliği artırmak için tasarlanmıştır; basketbol gibi branşlarda kullanılan özel spor sandalyeleri ayrı bir kategoridir ve genellikle kulüpler tarafından sağlanır. Tüm modeller için Aktif Tekerlekli Sandalye kategorimizi inceleyebilirsiniz.
DSÖ, engelli yetişkinler dahil tüm yetişkinlere haftada 150–300 dakika orta yoğunlukta aerobik aktivite ve haftada en az 2 gün kas güçlendirme önerir. Omurilik yaralanması için fitness kılavuzu haftada 2 kez en az 20 dakika aerobik ve 2 kez kuvvet çalışması önerir.
Hekim onayı ve bölgenizdeki bir kulübe başvuru ile başlayabilirsiniz. Kulüpler genellikle başlangıç için spor sandalyesi sağlayabilir. Resmî müsabakalar için sporcu lisansı ve sınıflandırma gerekir.
Bedensel engelli sporcuların faaliyetleri ağırlıklı olarak Türkiye Bedensel Engelliler Spor Federasyonu (TBESF) tarafından yürütülür. Bazı branşlar ise ilgili spor federasyonlarının para branşları kapsamındadır.
Direnç bandıyla kürek çekme ve göğüs itişi, hafif dambılla kol egzersizleri, gövde dengeniz izin veriyorsa gövde rotasyonu ve kol bisikleti iyi başlangıç seçenekleridir. Program fizyoterapistinizle birlikte belirlenmelidir.
Doğru planlanmış egzersiz, özellikle sırt ve omuz arkası kaslarını güçlendiren hareketler, omuz dengesini korumaya yardımcı olabilir. Ağrı varsa programı bir fizyoterapistle planlayın.
Evet. Boccia, elektrikli sandalye futbolu, masa tenisi, okçuluk ve evde oturarak egzersizler gibi seçenekler vardır. Kişiye uygun aktivite hekim ve fizyoterapist değerlendirmesiyle belirlenmelidir.
Günlük aktivitelerinizi, ölçülerinizi ve hedeflerinizi paylaşın; hafif ve ayarlanabilir aktif sandalye seçeneklerini birlikte değerlendirelim.
Kaynaklar
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; kişiye özel tıbbi değerlendirme veya rehabilitasyon programının yerine geçmez. Egzersize başlamadan önce hekiminize danışın; program, yoğunluk ve tekrar sayıları fizyoterapist tarafından kişiye özel belirlenmelidir.