Engelli Bireyler İçin Spor ve Aktif Yaşam: Tekerlekli Sandalye Basketbolu, Para Sporlar ve Evde Oturarak Egzersiz

Spor salonunda tekerlekli sandalye basketbolu oynayan,potaya şut atan genç sporcular
Akülü Sandalye Dünyası · Spor ve Aktif Yaşam

Engelli Bireyler İçin Spor ve Aktif Yaşam: Tekerlekli Sandalye Basketbolu, Para Sporlar ve Evde Oturarak Egzersiz

Tekerlekli sandalye kullanmak hareketsiz bir yaşam anlamına gelmez. Tekerlekli sandalye basketbolundan masa tenisine, okçuluktan evde direnç bandıyla yapılan egzersizlere kadar her seviyeye uygun bir aktivite vardır. Düzenli fiziksel aktivite; kalp sağlığını, kas gücünü, bağımsızlığı ve ruh hâlini destekler. Bu rehberde ne kadar egzersiz gerektiğini, Türkiye'de para sporlara nasıl başlanacağını ve evde güvenle yapılabilecek oturarak egzersizleri anlatıyoruz.

Kısa cevap

Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) 2020 kılavuzu, engelli yetişkinler dahil tüm yetişkinlere haftada 150–300 dakika orta yoğunlukta veya 75–150 dakika yüksek yoğunlukta fiziksel aktiviteyi ve haftada en az 2 gün kas güçlendirme çalışmasını önerir. Omurilik yaralanmalı yetişkinler için hazırlanan bilimsel kılavuz ise fitness için haftada 2 kez en az 20 dakika aerobik egzersiz ve 2 kez kuvvet çalışması önerir. DSÖ'ye göre hiç hareket etmemektense biraz hareket etmek her zaman daha iyidir ve tekerlekli sandalye kullanıcıları hareketsiz süreyi oturarak yapılan aktivitelerle azaltabilir. Türkiye'de para sporlara başlamak için Türkiye Bedensel Engelliler Spor Federasyonu'nun il temsilciliklerine ve bölgenizdeki spor kulüplerine başvurabilirsiniz. Egzersize başlamadan önce mutlaka hekiminize danışın.

01 · Faydalar

Engelli bireyler için spor neden önemlidir?

Tekerlekli sandalye kullanıcıları gün içinde uzun süre oturdukları için kalp-damar hastalıkları, kilo artışı ve kas kaybı açısından daha yüksek risk taşıyabilir. Düzenli fiziksel aktivite bu riskleri azaltır; aynı zamanda günlük yaşamda bağımsızlığı artırır.

FİZİKSEL

Güç ve dayanıklılık

Güçlü kollar ve gövde; transferleri, sandalyeyi itmeyi ve günlük işleri kolaylaştırır. Kalp-damar sağlığı ve kilo kontrolü desteklenir.

FONKSİYONEL

Bağımsızlık

DSÖ kılavuzuna göre fiziksel aktivitenin MS, omurilik yaralanması ve inme öyküsü olan kişilerde fonksiyonu iyileştirebildiğine dair kanıtlar vardır.

SOSYAL VE RUHSAL

Takım ve aidiyet

Takım sporları yeni arkadaşlıklar, özgüven ve aidiyet duygusu kazandırır; kaygı ve depresyon belirtilerini azaltmaya yardımcı olabilir.

02 · Önerilen miktar

Ne kadar egzersiz yapılmalı?

KılavuzAerobik egzersizKuvvet çalışması
DSÖ 2020 – engelli yetişkinler dahil tüm yetişkinlerHaftada 150–300 dakika orta veya 75–150 dakika yüksek yoğunluktaHaftada en az 2 gün, orta veya daha yüksek yoğunlukta
Omurilik yaralanması – fitness kılavuzuHaftada 2 kez, en az 20 dakika orta-yüksek yoğunluktaHaftada 2 kez, her ana fonksiyonel kas grubu için 3 set
Omurilik yaralanması – kalp-metabolizma kılavuzuHaftada 3 kez, en az 30 dakika orta-yüksek yoğunlukta—

Kaynaklar: Dünya Sağlık Örgütü 2020 Fiziksel Aktivite ve Hareketsiz Davranış Kılavuzu (British Journal of Sports Medicine) ve Martin Ginis ve ark., Omurilik Yaralanmalı Yetişkinler İçin Kanıta Dayalı Egzersiz Kılavuzu (Spinal Cord, 2018).

Hiç hareket etmemektense biraz hareket etmek daha iyidir DSÖ, önerilen miktara ulaşamayan kişilerin bile küçük adımlarla başlamasını teşvik eder. Tekerlekli sandalye kullanıcıları ve hareket kısıtlılığı olan kişiler, hareketsiz geçen süreyi oturarak yapılan aktivitelerle azaltabilir.
03 · Para sporlar

Türkiye'de para sporlara nasıl başlanır?

Türkiye'de bedensel engelli sporcuların spor faaliyetleri ağırlıklı olarak Türkiye Bedensel Engelliler Spor Federasyonu (TBESF) tarafından yürütülür. Türkiye Milli Tekerlekli Sandalye Basketbol Takımı 2017'de Avrupa şampiyonu olmuştur. Tekerlekli sandalye basketbolunda ülke genelinde süper lig ve alt liglerde mücadele eden kulüpler bulunmaktadır.

TAKIM SPORU

Tekerlekli sandalye basketbolu

Hızlı, temaslı ve takım ruhu yüksek bir spordur. Oyuncular fonksiyonel kapasitelerine göre sınıflandırılır; bu sayede farklı engel düzeylerindeki sporcular aynı takımda oynayabilir.

BİREYSEL SPOR

Masa tenisi, okçuluk, atıcılık

Hassasiyet ve odaklanma gerektiren bu branşlar, farklı engel düzeylerindeki kullanıcılar için erişilebilir başlangıç seçenekleridir.

DAYANIKLILIK

Para atletizm, yüzme, el bisikleti

Kalp-damar dayanıklılığını geliştiren branşlardır. Yarış sandalyesi veya el bisikleti gibi özel ekipman gerektirebilir.

  1. Hekim onayı alın

    Spora başlamadan önce hekiminizden spora uygunluk değerlendirmesi isteyin.

  2. Bölgenizdeki kulüpleri araştırın

    TBESF il temsilcilikleri, Gençlik ve Spor İl Müdürlükleri ve belediyelerin spor birimleri bölgenizdeki kulüpler hakkında bilgi verebilir.

  3. Deneme antrenmanına katılın

    Birçok kulüp yeni sporcuları deneme antrenmanlarına kabul eder. Kulüpler genellikle başlangıç için spor sandalyesi sağlayabilir.

  4. Sınıflandırma ve lisans

    Resmî müsabakalara katılmak için sporcu lisansı ve branşa özgü sınıflandırma süreci gerekir. Ayrıntıları kulübünüzden öğrenebilirsiniz.

04 · Evde egzersiz

Evde oturarak yapılabilecek egzersizler

Her gün bir spor salonuna gitmek mümkün olmayabilir. Evde bir direnç bandı, hafif dambıllar ve tekerlekli sandalyeyle de etkili bir program oluşturulabilir. Aşağıdaki egzersizler genel örneklerdir; size uygun program ve tekrar sayısı fizyoterapistiniz tarafından belirlenmelidir.

EgzersizNasıl yapılır?Çalışan bölge
Isınma: kol çevirmeKolları yanlara açıp küçük ve büyük daireler çizin.Omuz, dolaşım
Bantla kürek çekmeDirenç bandını sabit bir noktaya bağlayıp dirsekleri gövdeye yakın tutarak geriye çekin.Sırt ve kürek kemiği kasları
Bantla göğüs itişiBandı sandalyenin arkasından geçirip kolları öne doğru itin.Göğüs, kol
Dambılla biceps ve tricepsHafif dambılla dirsek bükme ve baş üstünden dirsek açma hareketleri yapın.Kol kasları
Gövde rotasyonuGövde dengeniz izin veriyorsa, ellerinizi göğüs önünde birleştirip gövdenizi kontrollü şekilde sağa ve sola çevirin.Gövde kasları
Aerobik: kol ergometresi veya hızlı itişKol bisikleti veya güvenli düz bir alanda sandalyeyi tempolu itme.Kalp-damar dayanıklılığı
Omuzları dengeleyin: Tekerlekli sandalye kullanıcıları gün içinde zaten öne doğru itme hareketi yapar. Bu yüzden programda sırt ve omuz arkası kaslarını güçlendiren çekme hareketlerine öncelik vermek, omuz dengesini korumaya yardımcı olur. Ayrıntılar için Omuz ve Bilek Ağrısı rehberimize göz atabilirsiniz.
05 · Güvenlik

Güvenli egzersiz için nelere dikkat edilmeli?

BAŞLANGIÇ

Yavaş başlayın

Kısa sürelerle ve düşük yoğunlukla başlayıp süreyi ve yoğunluğu kademeli artırın. Egzersiz öncesinde ısınma, sonrasında soğuma yapın.

ISI VE SIVI

Isı düzenlemesine dikkat

Omurilik yaralanması olan bazı kullanıcılarda terleme ve ısı düzenlemesi etkilenebilir. Sıcak ortamlarda aşırı ısınmaya dikkat edin ve sıvı tüketimini ihmal etmeyin.

CİLT

Sürtünme ve basınç

Spor sırasında sandalyede uzun süre kalmak ve terlemek cildi zorlayabilir. Egzersiz sonrası cildinizi kontrol edin.

UYARI İŞARETLERİ

Ne zaman durmalı?

Göğüs ağrısı, ani şiddetli baş ağrısı, aşırı terleme, baş dönmesi veya nefes darlığında egzersizi hemen bırakın ve tıbbi yardım alın.

Omurilik yaralanması T6 ve üzerindeyse: Bu kullanıcılarda otonom disrefleksi gibi tansiyonu aniden yükselten durumlar görülebilir. Ani şiddetli baş ağrısı, yüzde kızarma veya terleme olursa egzersizi durdurun. Egzersiz programını mutlaka hekiminiz ve fizyoterapistinizle birlikte planlayın.

Egzersizde doğru oturuş için Tekerlekli Sandalye Oturma Ölçüsü Nasıl Alınır? rehberimize göz atabilirsiniz.

06 · Başlamadan önce

Sorulacak 7 soru

  1. Hekimim egzersiz için onay verdi mi?

    Özellikle kalp, tansiyon veya omurilik yaralanması varsa onay şarttır.

  2. Hangi aktiviteden keyif alırım?

    Keyif alınan bir aktivite uzun süre sürdürülebilir. Takım veya bireysel spor tercihinizi belirleyin.

  3. Bölgemde hangi kulüpler var?

    TBESF il temsilciliği ve Gençlik ve Spor İl Müdürlüğü'nden bilgi alın.

  4. Omuzlarımda ağrı var mı?

    Varsa program bir fizyoterapistle birlikte planlanmalıdır.

  5. Haftalık hedefim ne?

    DSÖ önerilerini hedef alın, ancak küçük adımlarla başlayın.

  6. Sandalyem aktif kullanım için uygun mu?

    Hafif ve ayarlanabilir bir aktif sandalye, günlük hayatta da daha az enerjiyle daha fazla hareket sağlar.

  7. Evde egzersiz için neye ihtiyacım var?

    Direnç bandı, hafif dambıllar ve güvenli, düz bir alan çoğu zaman yeterlidir.

Aktif yaşam için modellere hızlı bakış

 ModelTipÖne çıkan
Poylin P152 karbon fiber aktif tekerlekli sandalyePoylin P152 Karbon FiberAktif manuel12 kg, 120 kg taşıma kapasitesi
Poylin P153 titanyum aktif tekerlekli sandalyePoylin P153 TitanyumAktif manuel12 kg, 120 kg taşıma kapasitesi
DIETZ AS01 aktif tekerlekli sandalyeDIETZ AS[01] AktifAktif manuel12,8 kg, 38–56 cm oturma genişliği, 29–50 cm ayarlanabilir sırt
Poylin P150 alüminyum aktif tekerlekli sandalyePoylin P150 AlüminyumAktif manuel14 kg, 38–44 cm oturma genişliği seçenekleri

Ürün bilgileri ürün sayfalarından alınmıştır. Aktif sandalyeler günlük yaşamda hareketliliği artırmak için tasarlanmıştır; basketbol gibi branşlarda kullanılan özel spor sandalyeleri ayrı bir kategoridir ve genellikle kulüpler tarafından sağlanır. Tüm modeller için Aktif Tekerlekli Sandalye kategorimizi inceleyebilirsiniz.

07 · Sık sorulan sorular

Merak edilenler.

Tekerlekli sandalye kullananlar haftada ne kadar egzersiz yapmalı?

DSÖ, engelli yetişkinler dahil tüm yetişkinlere haftada 150–300 dakika orta yoğunlukta aerobik aktivite ve haftada en az 2 gün kas güçlendirme önerir. Omurilik yaralanması için fitness kılavuzu haftada 2 kez en az 20 dakika aerobik ve 2 kez kuvvet çalışması önerir.

Tekerlekli sandalye basketbolu oynamak için ne gerekir?

Hekim onayı ve bölgenizdeki bir kulübe başvuru ile başlayabilirsiniz. Kulüpler genellikle başlangıç için spor sandalyesi sağlayabilir. Resmî müsabakalar için sporcu lisansı ve sınıflandırma gerekir.

Türkiye'de engelli sporlarını hangi kurum yönetir?

Bedensel engelli sporcuların faaliyetleri ağırlıklı olarak Türkiye Bedensel Engelliler Spor Federasyonu (TBESF) tarafından yürütülür. Bazı branşlar ise ilgili spor federasyonlarının para branşları kapsamındadır.

Evde hangi egzersizleri yapabilirim?

Direnç bandıyla kürek çekme ve göğüs itişi, hafif dambılla kol egzersizleri, gövde dengeniz izin veriyorsa gövde rotasyonu ve kol bisikleti iyi başlangıç seçenekleridir. Program fizyoterapistinizle birlikte belirlenmelidir.

Egzersiz omuz ağrısını artırır mı?

Doğru planlanmış egzersiz, özellikle sırt ve omuz arkası kaslarını güçlendiren hareketler, omuz dengesini korumaya yardımcı olabilir. Ağrı varsa programı bir fizyoterapistle planlayın.

Akülü sandalye kullananlar da spor yapabilir mi?

Evet. Boccia, elektrikli sandalye futbolu, masa tenisi, okçuluk ve evde oturarak egzersizler gibi seçenekler vardır. Kişiye uygun aktivite hekim ve fizyoterapist değerlendirmesiyle belirlenmelidir.

Bir sonraki adım

Aktif yaşam için doğru sandalyeyi birlikte seçelim.

Günlük aktivitelerinizi, ölçülerinizi ve hedeflerinizi paylaşın; hafif ve ayarlanabilir aktif sandalye seçeneklerini birlikte değerlendirelim.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; kişiye özel tıbbi değerlendirme veya rehabilitasyon programının yerine geçmez. Egzersize başlamadan önce hekiminize danışın; program, yoğunluk ve tekrar sayıları fizyoterapist tarafından kişiye özel belirlenmelidir.

Etiketler: engelli sporu,tekerlekli sandalye basketbolu,para spor,paralimpik sporlar,engelliler için egzersiz,oturarak egzersiz,evde egzersiz tekerlekli sandalye,direnç bandı egzersizleri,omurilik yaralanması egzersiz,TBESF,aktif tekerlekli sandalye,aktif yaşam
Kasım 18, 2026
Listeye dön
cultureSettings.RegionId: 0 cultureSettings.LanguageCode: TR