3 Aralık Dünya Engelliler Günü: Devletin Engelli Bireylere Tanıdığı Haklar Rehberi

Evde masa başında dizüstü bilgisayardan engelli haklarını inceleyen tekerlekli sandalye kullanıcısı genç adam ve annesi
Akülü Sandalye Dünyası · Engelli Hakları

3 Aralık Dünya Engelliler Günü: Devletin Engelli Bireylere Tanıdığı Haklar Rehberi

3 Aralık Dünya Engelliler Günü, engelli bireylerin haklarını hatırlamak ve bu haklara erişimi kolaylaştırmak için iyi bir fırsattır. Ancak birçok engelli birey ve ailesi, yararlanabileceği hakların önemli bir kısmından habersizdir. Bu rehberde 3 Aralık'a özel uygulamaları ve devletin engelli bireylere tanıdığı başlıca hakları; ulaşım, vergi, sosyal destek, çalışma, eğitim, sağlık ve günlük yaşam başlıklarında bir araya getirdik.

Kısa cevap

3 Aralık, BM'nin 1992'de ilan ettiği Dünya Engelliler Günü'dür ve Türkiye'de resmî tatil değildir. Bu güne özel olarak, 2002/58 sayılı Başbakanlık Genelgesi kapsamında kamuda çalışan engelli personel idari izinli sayılır. Bunun dışındaki haklar yılın her günü geçerlidir. Başlıcaları: engelli kimlik kartı ve toplu taşımada ücretsiz seyahat, gelir vergisi indirimi ve belirli koşullarda ÖTV, MTV ve emlak vergisi avantajları, engelli aylığı ve evde bakım desteği, istihdam kotası ve erken emeklilik, özel eğitim, öncelikli sağlık hizmeti ve müzelere ücretsiz giriş. Haklardan yararlanmanın ilk adımı genellikle geçerli bir engelli sağlık kurulu raporudur.

01 · 3 Aralık'a özel

3 Aralık'ta neler yapılır, bu güne özel bir hak var mı?

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 1992 yılında 47/3 sayılı kararla 3 Aralık'ı uluslararası engelliler günü olarak ilan etmiştir. Türkiye'de bu gün okullarda farkındalık etkinlikleriyle, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'na bağlı il müdürlüklerinde ve bakım merkezlerinde törenler, gösteriler ve sergilerle anılır. Dünyada ise 3 Aralık'ın simge rengi mordur: #PurpleLightUp hareketi kapsamında birçok ülkede binalar mor ışıkla aydınlatılır ve mor kıyafetler giyilir.

İDARİ İZİN

Engelli kamu personeli

2002/58 sayılı Başbakanlık Genelgesi kapsamında kamuda çalışan engelli personel 3 Aralık'ta ve 10–16 Mayıs Engelliler Haftası'nın ilk gününde idari izinli sayılır.

ENGEL ORANI

En az %40

Kamu Denetçiliği Kurumu'nun 2026 tarihli kararına göre, bu izinden engelli kimlik kartı için aranan en az %40 engel oranını karşılayan personel yararlanabilir.

RESMÎ TATİL

Tatil değil

3 Aralık resmî tatil değildir; okullarda ve özel sektörde çalışma devam eder.

Bu yazıda yer alan haklar, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın engelliler için hazırladığı bilgilendirme rehberine (2021) dayanmaktadır. Tutarlar, engel oranı şartları ve başvuru koşulları güncellenmiş olabilir; başvurudan önce ilgili kurumdan güncel bilgi alınız.

02 · Kimlik ve ulaşım

Engelli kimlik kartı ve ulaşım hakları

HakKapsamBaşvuru
Engelli kimlik kartı%40 ve üzeri engel oranı belgelenerek alınır; birçok hakka erişimin temel belgesidirAile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü
Ücretsiz seyahatKart sahipleri belediye otobüsleri, deniz araçları ve TCDD trenlerinde ücretsiz seyahat ederEngelli kimlik kartı ile
Engelli park kartıEngellilere ayrılan park yerlerinin kullanımı için verilirEmniyet Genel Müdürlüğü, trafik birimleri

Toplu taşımada dikkat edilecekler için Tekerlekli Sandalye ile Toplu Taşıma yazımıza göz atabilirsiniz.

03 · Vergi hakları

Engelli bireylere tanınan vergi avantajları

VergiKapsam
Gelir vergisi (engellilik indirimi)Engelli çalışanlar ve serbest meslek erbabı ile bakmakla yükümlü olduğu engelli yakını bulunanlar, engel derecesine göre gelir vergisi indiriminden yararlanabilir
ÖTV istisnası%90 ve üzeri engelli bireyler ile özel tertibatlı araç kullanacak %40 ve üzeri engelli bireyler, belirli koşullar ve tutar sınırları dahilinde araç alımında ÖTV istisnasından yararlanabilir
MTV muafiyeti%90 ve üzeri engelli bireyler adına kayıtlı taşıtlar motorlu taşıtlar vergisinden muaftır
Emlak vergisi muafiyetiBelirli büyüklüğün altında tek konutu bulunan engelli bireyler emlak vergisinden muaf tutulabilir
KDV istisnasıEngellilerin eğitimi, mesleki ve günlük yaşamı için özel olarak üretilmiş araç-gereç ve yazılımlar KDV'den istisnadır
Dikkat: ÖTV istisnasında araç bedeli sınırı, araç kullanım süresi ve engel oranı şartları mevzuat değişiklikleriyle güncellenebilir. Araç almadan önce vergi dairesinden veya Gelir İdaresi Başkanlığı'ndan güncel koşulları öğrenin.
04 · Sosyal destekler

Engelli aylığı, evde bakım ve diğer sosyal destekler

01 / ENGELLİ AYLIĞI

2022 sayılı Kanun kapsamında

Gelir testine bağlı olarak 18 yaş üstü engelli bireylere ve engelli yakını olan 18 yaş altı çocuklar için aylık bağlanır. Başvurular Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları üzerinden yapılır.

02 / EVDE BAKIM DESTEĞİ

Bakım veren yakına ödeme

Bakıma muhtaç engelli bireye evde bakan yakınına gelir testi ve bakım raporu koşullarıyla ödeme yapılır. Ayrıntılar için Evde Bakım Maaşı Kimlere Verilir? yazımıza göz atın.

03 / ELEKTRİK DESTEĞİ

Cihaza bağımlı hastalar

Evde cihaza bağımlı yaşayan hastaların hanelerine elektrik tüketim desteği sağlanır.

04 / BAKIM VE REHABİLİTASYON

Resmî bakım merkezleri

Resmî bakım merkezlerinde ücretsiz bakım ve rehabilitasyon hizmeti sunulur; özel merkezlerde belirli koşullar aranır.

Tekerlekli sandalye ve akülü sandalye için SGK ödemesi, rapor ve yenileme süreci hakkında SGK Tekerlekli Sandalye ve Akülü Sandalye Ödemesi rehberimize göz atabilirsiniz.

05 · Çalışma, eğitim ve sağlık

Çalışma hayatı, eğitim, sağlık ve günlük yaşamdaki haklar

AlanHaklar
İstihdamKamuda memur kadrolarının %3'ü, işçi kadrolarının %4'ü engellilere ayrılır; özel sektörde engelli işçi kotası %3'tür. Kamuya giriş için Engelli Kamu Personeli Seçme Sınavı (EKPSS) yapılır. Ayrıntılar için Engelli Çalıştırma Zorunluluğu yazımıza göz atın.
Emeklilik%40 ve üzeri engelli çalışanlar için erken emeklilik; çalışma gücünde en az %60 kayıp ve yeterli prim şartıyla malullük emekliliği
GirişimcilikKendi işini kurmak isteyen engelli bireylere proje destekleri ve girişimcilik eğitimleri
EğitimÖzel eğitim ve kaynaştırma eğitimi, özel eğitim okullarına ücretsiz ulaşım; üniversite sınavlarında ek süre ve yardımcı; öncelikli kredi ve yurt imkânı
SağlıkÖncelikli randevu, evde sağlık hizmeti, ortez, protez ve tıbbi malzemelerin belirli kurallarla SGK tarafından karşılanması; işitme engelliler için işaret dili destekli sağlık iletişimi
KültürMüze ve ören yerleri, millî parklar, tabiat parkları ve devlet tiyatrolarına ücretsiz giriş
Konut ve iletişimTOKİ projelerinde engelli kontenjanı; GSM operatörlerinde engellilere yönelik indirimli tarifeler
Engelli yakını kamu çalışanlarıEngelli yakını olan kamu çalışanlarına nöbet muafiyeti ve mazeret izni gibi kolaylıklar
06 · Başvuru

Bu haklara nasıl ulaşılır? 6 adım

  1. Engelli sağlık kurulu raporu alın

    Yetkili hastanelerden alınan rapor, birçok hakkın ilk şartıdır. Raporunuzu e-Devlet'ten sorgulayabilirsiniz. Ayrıntılar için e-Devlet Engelli Raporu Nasıl Sorgulanır? yazımıza göz atın.

  2. Engelli kimlik kartınızı çıkarın

    %40 ve üzeri engel oranınız varsa Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü'ne başvurun.

  3. Vergi haklarınız için başvurun

    Gelir vergisi indirimi ve vergi muafiyetleri için vergi dairesine başvurun.

  4. Sosyal destekleri öğrenin

    Engelli aylığı ve evde bakım desteği için Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı ile il müdürlüğüne danışın.

  5. Raporunuzun süresini takip edin

    Süreli raporlarda yenileme tarihini kaçırmayın; haklarınız rapor süresine bağlı olabilir.

  6. Alo 183'ü arayın

    Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın Alo 183 hattı, engelli bireyler için danışmanlık ve rehberlik hizmeti verir; işitme engelliler için görüntülü görüşme ve SMS desteği de bulunur.

Erişilebilirlik hakkınız: Erişilemeyen binalar, açık alanlar ve toplu taşıma araçları için valiliklerdeki ilgili komisyonlara ve Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüklerine şikâyet başvurusunda bulunabilirsiniz.
07 · Sık sorulan sorular

Merak edilenler.

3 Aralık'ta engelli memurlar izinli mi?

Evet. 2002/58 sayılı Başbakanlık Genelgesi kapsamında kamuda çalışan engelli personel 3 Aralık'ta idari izinli sayılır. Kamu Denetçiliği Kurumu'nun 2026 tarihli kararına göre en az %40 engel oranı aranmaktadır.

Engelli kimlik kartı için engel oranı kaç olmalı?

Engelli kimlik kartı için en az %40 engel oranı gerekir.

Engelliler toplu taşımayı ücretsiz kullanabilir mi?

Evet. Engelli kimlik kartı sahipleri belediye otobüsleri, deniz araçları ve TCDD trenlerinde ücretsiz seyahat edebilir.

Engelliler müzelere ücretsiz girebilir mi?

Evet. Engelli bireyler müze ve ören yerleri, millî parklar, tabiat parkları ve devlet tiyatrolarından ücretsiz yararlanabilir.

ÖTV'siz araç alma hakkı kimlere tanınır?

%90 ve üzeri engelli bireyler ile özel tertibatlı araç kullanacak %40 ve üzeri engelli bireyler belirli koşullar ve tutar sınırları dahilinde yararlanabilir. Koşullar güncellenebildiği için vergi dairesinden teyit edilmelidir.

Engelli haklarıyla ilgili nereye danışabilirim?

Alo 183 hattını arayabilir veya bulunduğunuz ildeki Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü'ne başvurabilirsiniz.

Bilgi ve destek

Haklarınızı öğrenmek, kullanmanın ilk adımıdır.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın engelliler için hazırladığı bilgilendirme rehberini inceleyebilir, sorularınız için Alo 183 hattını arayabilirsiniz.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Haklar, destek tutarları, engel oranı şartları ve başvuru koşulları mevzuat değişiklikleriyle güncellenebilir; başvurudan önce ilgili kurumlardan güncel bilgi alınız.

Etiketler: engelli hakları,3 Aralık Dünya Engelliler Günü,engelli kimlik kartı,engelli ücretsiz seyahat,engelli vergi indirimi,ÖTV muafiyeti engelli,engelli aylığı,evde bakım maaşı,engelli istihdam kotası,Alo 183
Kasım 17, 2026
Listeye dön
cultureSettings.RegionId: 0 cultureSettings.LanguageCode: TR