Engelli Bireyler Araç Kullanabilir mi? El Kumandalı Araç, Sağlık Raporu ve Ehliyet Süreci

El kumandalı gaz ve fren sistemiyle donatılmış otomobilini kullanan tekerlekli sandalye kullanıcısı genç adam
Akülü Sandalye Dünyası · Engelli Sürücüler ve Ulaşım

Engelli Bireyler Araç Kullanabilir mi? El Kumandalı Araç, Sağlık Raporu ve Ehliyet Süreci

Tekerlekli sandalye kullanmak, direksiyona geçmeye engel değildir. Paraplejik bireyler, bacağını veya bir kolunu kullanamayan kişiler, uygun özel tertibatla donatılmış araçlarla güvenle araç kullanabilir. Bunun için doğru sağlık raporu, rapordaki kodlara uygun ehliyet ve araç gerekir. Bu rehberde süreci adım adım anlatıyoruz.

Kısa cevap

Evet, birçok engelli birey araç kullanabilir. Süreç şöyle işler: Aday önce aile hekimine başvurur. Hekim, adayın özel tertibatlı araç kullanabileceğine karar verirse aday İl Sağlık Komisyonu'na sevk edilir. Komisyon gereken tertibatı (örneğin el ile çalışan gaz ve fren) kod numarasıyla sağlık raporuna yazar. Aday bu raporla sürücü kursuna kaydolur ve B sınıfı ehliyet alır. Rapordaki kodlar ehliyete ve araç ruhsatına işlenir; sürücü yalnızca bu kodlara uygun araç kullanabilir. Daha önce ehliyeti olup sonradan engelli olanlar yazılı sınava tekrar girmez; özel tertibatlı araçla eğitim alıp direksiyon sınavını geçmeleri yeterlidir.

01 · Kimler araç kullanabilir?

Hangi durumlarda araç kullanılabilir?

Sürücü sağlık şartlarını belirleyen yönetmelik, birçok bedensel engel durumunda uygun özel tertibat veya koşullarla birinci grup sürücü belgesi (B sınıfı dahil) alınabileceğini düzenler. Yönetmelikte yer alan bazı örnekler:

OMURİLİK YARALANMASI

Parapleji

Diğer fonksiyonları normal olan paraplejik bireyler birinci grup sürücü belgesi alabilir. Gaz ve fren, el ile çalışan sistemlerle kullanılır.

ALT EKSTREMİTE

Diz altı amputasyon

Protez kullanan ve özel tertibatla araç kullanabilen kişiler birinci grup sürücü belgesi alabilir.

ÜST EKSTREMİTE

Kol veya el kaybı

Durumuna göre direksiyon topuzu ve tek elle kullanılabilen kumandalar gibi uyarlamalarla birinci grup sürücü belgesi alınabilir.

Ticari kullanım sınırı: Yönetmelik, parapleji gibi durumlarda ambulans, resmî araç ve ticari araç kullanımına izin vermez. Engelli sürücü belgesi kişisel kullanım içindir. İlerleyici kas ve sinir hastalıklarında ise yönetmelik yılda bir nöroloji kontrolü öngörür.
02 · Sağlık raporu

Engelli sürücü sağlık raporu nasıl alınır?

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın açıklamasına göre B sınıfı engelli ehliyeti için süreç şu adımlarla ilerler:

  1. Aile hekimine başvuru

    18 yaşını doldurmuş aday sürücü sağlık raporu için aile hekimine başvurur. Hekim gerekirse adayı uzman hekimlere yönlendirir.

  2. İl Sağlık Komisyonu'na sevk

    Aile hekimi adayın özel tertibatlı araç kullanabileceğine karar verirse aday İl Sağlık Komisyonu'na sevk edilir. Yönetmeliğe göre bu komisyonda bir uzman hekim ve bir makine mühendisi bulunur.

  3. Kodların rapora yazılması

    Komisyon, adayın hangi özel tertibata ihtiyaç duyduğunu kod numarasıyla sağlık raporuna yazar.

  4. Kodların ehliyete ve ruhsata işlenmesi

    Rapordaki kodlar sürücü belgesine işlenir. Araçta yapılan tertibat da ruhsata işlenir. Sürücü yalnızca bu kodlara uygun donatılmış araç kullanabilir.

Rapora itiraz edilmesi hâlinde il sağlık müdürlüğü kişiyi ilgili branşlarda uzmanı bulunan bir hastaneye sevk eder. Komisyon, araç uyarlandıktan sonra sürücüyü araçta kontrol edebilir.

03 · Özel tertibat ve kodlar

El kumandalı araç nedir, ehliyetteki kodlar ne anlama gelir?

"El kumandalı araç" olarak bilinen sistemlerde gaz ve fren pedallarının işlevi direksiyonun yanındaki bir kola taşınır. Böylece bacaklarını kullanamayan sürücü aracı yalnızca elleriyle kullanır. Hangi uyarlamanın gerektiği ehliyete kodlarla yazılır. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü'nün kod tablosundan sık karşılaşılan bazı kodlar:

KodAnlamıKimler için tipik?
78Yalnızca otomatik vitesli araç kullanabilirDebriyaj kullanamayan sürücüler
10.02Otomatik vitesOtomatik vites zorunluluğu olan sürücüler
20.06Elle çalıştırılan frenBacaklarını kullanamayan sürücüler
25.04Manuel gaz koluBacaklarını kullanamayan sürücüler
32.01Tek elle kullanılan kombine fren-gaz sistemiParaplejik sürücülerde yaygın el kumanda sistemi
25.08Soldaki gaz pedalıSağ bacağını kullanamayan sürücüler
40.14Tek elle kullanılan direksiyon sistemiTek eli ve kolu ile araç kullanan sürücüler
35.02Direksiyonu bırakmadan kullanılan kumandalar (far, sinyal, korna vb.)El kumandası kullanan sürücüler

Hangi kodların gerektiğine sağlık komisyonu karar verir. Tablo yalnızca örnek amaçlıdır; tam liste NVİ'nin sürücü belgesi kod tablosunda yer alır.

Tertibatı kim yapar? Araç üzerindeki tertibat, yetkili firmalar tarafından takılmalı ve gerekli proje ve muayene işlemleri tamamlanarak ruhsata işlenmelidir. Tertibatsız ya da ehliyetteki kodlara uymayan bir araçla trafiğe çıkmak hem tehlikeli hem de mevzuata aykırıdır.
04 · Ehliyet süreci

Engelli ehliyeti nasıl alınır?

İLK KEZ EHLİYET ALACAKLAR

Kurs, yazılı ve direksiyon sınavı

Aday, özel tertibat kodlarını içeren sağlık raporuyla sürücü kursuna kaydolur. Teorik eğitim ve yazılı sınav diğer adaylarla aynıdır. Direksiyon eğitimi ve sınavı, rapordaki kodlara uygun donatılmış araçla yapılır. Kursa kaydolmadan önce kursun özel tertibatlı aracı olup olmadığını sorun.

SONRADAN ENGELLİ OLANLAR

Yazılı sınav tekrarlanmaz

Ehliyeti olup sonradan engelli olan sürücüler yazılı sınava tekrar girmez. Sağlık raporuna uygun özel tertibatlı araçla eğitim alıp direksiyon sınavında başarılı olurlarsa engelli sürücü belgesi alırlar.

Eski H sınıfı ehliyetler: 1 Ocak 2016'dan itibaren H sınıfı kaldırıldı ve engelli sürücülere özel tertibat kodlu B sınıfı belge verilmeye başlandı. Bakanlığın açıklamasına göre eski H sınıfı belgeler 31 Temmuz 2025'e kadar geçerliydi. Hâlâ eski H sınıfı belgesi olanlar, belgelerini Nüfus Müdürlüğü üzerinden yeni tip belgeye çevirmelidir.
05 · Araç alımında haklar

ÖTV istisnası, MTV muafiyeti ve engelli park kartı

2026 yılı ÖTV istisnası araç bedeli üst sınırı: 2.873.900 TL Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'na göre, yerli katkı oranı en az %40 olan binek otomobillerde bu sınır uygulanır. İstisna, ilk iktisapta 10 yılda bir kullanılabilir. Araç, ilk iktisap tarihinden 5 yıl geçtikten sonra ÖTV ödenmeden satılabilir.
DurumÖTV istisnasıAracı kim kullanabilir?
Engellilik oranı %90 ve üzeriVar; özel tertibat şartı aranmazEngelli sürücü belgesi şartı yoktur; araç yakınlar tarafından da kullanılabilir
%40 ve üzeri ortopedik engelli, sürücü belgesi alamayanVar; özel tertibat şartı aranmazBizzat kullanma şartı aranmaz
%90 altı, özel tertibatlı araç kullanması gerekenVar; raporda özel tertibat ibaresi ve engelli sürücü belgesi gerekirZorunlu hâller dışında yalnızca engelli araç sahibi

MTV

Motorlu Taşıtlar Vergisi

%90 ve üzeri engelliler adlarına kayıtlı taşıtlar için MTV'den muaftır. %90 altındakiler yalnızca özel tertibatlı taşıtları için muafiyetten yararlanır. Başvuru vergi dairesine yapılır.

PARK KARTI

Engelli park kartı

Üzerine araç tescil edilmiş engelliler, bulundukları il veya ilçedeki Trafik Denetleme Amirliği ya da Bürosu'na başvurarak park kartı alabilir.

ÖTV ve MTV kuralları ile limitler her yıl güncellenebilir. Araç almadan önce vergi dairesinden ve satıcı bayiden güncel koşulları teyit edin. ÖTV istisnası yalnızca engelli bireyin şahsına tanınır; yakınlarına tanınmaz.

06 · Sandalye ve araç uyumu

Tekerlekli sandalye araca nasıl alınacak?

Kendi aracını kullanan bir tekerlekli sandalye kullanıcısı için ehliyet kadar önemli bir soru da sandalyenin araca nasıl yerleştirileceğidir. Kullanıcı tek başına seyahat edecekse sandalyenin hafif, hızlı katlanabilir ve sürücü koltuğuna yakın bir yere sığabilir olması gerekir.

  1. Kullanıcı sandalyeyi kendisi yükleyecek mi?

    Tek başına yüklenecekse hafif ve tekerlekleri kolay sökülen bir manuel sandalye en pratik seçenektir.

  2. Transfer hangi taraftan yapılacak?

    Sürücü koltuğuna transferde sandalye genellikle sürücü kapısının yanına yanaştırılır; kapı açıklığı ve koltuk yüksekliği önemlidir.

  3. Sandalye nereye konacak?

    Arka koltuk, yolcu koltuğu veya bagaj; sandalyenin katlanmış ölçülerini aracın ölçüleriyle karşılaştırın.

  4. Akülü sandalye gerekiyor mu?

    Akülü sandalye gerekiyorsa katlanabilir, hafif ve bataryası çıkarılabilen bir model tercih edin.

  5. Yardımcı biri olacak mı?

    Refakatçi olacaksa daha ağır ama daha konforlu modeller de değerlendirilebilir.

  6. Uçak veya uzun yol planı var mı?

    Lityum bataryalı modellerde batarya kapasitesi ve taşıma kuralları önemlidir.

  7. Araca rampa veya vinç düşünülüyor mu?

    Ağır akülü sandalyeler için araca rampa, vinç veya sandalyeyle binilebilen araç dönüşümü gerekebilir.

Araçla taşımaya uygun modellere hızlı bakış

 ModelTipÖne çıkan
Poylin P967 hafif alüminyum tekerlekli sandalyePoylin P967 Hafif AlüminyumManuel15 kg alüminyum şase; tek başına araca yüklemeye uygun
Poylin P957 hafif alüminyum tekerlekli sandalyePoylin P957 Hafif AlüminyumManuel15 kg, 120 kg taşıma kapasitesi
Poylin P203 ultra hafif akülü tekerlekli sandalyePoylin P203 Ultra HafifKatlanabilir akülüBatarya dahil 20 kg; bagaja sığan kompakt yapı
Poylin P209 Small katlanabilir lityum akülü tekerlekli sandalyePoylin P209 SmallKatlanabilir lityum akülü28,5 kg, 2x5Ah lityum pil, 150 kg taşıma kapasitesi

Ürün bilgileri ürün sayfalarından alınmıştır. Sandalyeyi araca yerleştirme yöntemleri için Tekerlekli Sandalye Otomobile Nasıl Yerleştirilir?, hafif modeller için Hafif Tekerlekli Sandalye Kimler İçin Uygundur? rehberlerimize göz atabilirsiniz.

07 · Sık sorulan sorular

Merak edilenler.

Paraplejik biri ehliyet alabilir mi?

Evet. Diğer fonksiyonları normal olan paraplejik bireyler, sağlık raporunda belirtilen özel tertibat kodlarıyla B sınıfı dahil birinci grup sürücü belgesi alabilir.

Engelli ehliyeti için hangi rapor gerekir?

Aile hekiminden alınan sürücü sağlık raporu sürecinde, özel tertibat gerekiyorsa aday İl Sağlık Komisyonu'na sevk edilir. Komisyon gerekli tertibatı kodlarla rapora yazar.

Sonradan engelli olan biri yazılı sınava tekrar girer mi?

Hayır. Sağlık raporuna uygun özel tertibatlı araçla eğitim alıp direksiyon sınavını geçmesi yeterlidir.

Özel tertibatlı aracı ailemden biri kullanabilir mi?

Engellilik oranı %90'ın altında olan ve aracı özel tertibatla bizzat kullanmak için ÖTV istisnasıyla alan kişilerin araçlarını, zorunlu hâller dışında yalnızca araç sahibi kullanabilir. %90 ve üzeri engellilerin araçları için bu şart aranmaz.

ÖTV'siz alınan araç ne zaman satılabilir?

İlk iktisap tarihinden 5 yıl geçtikten sonra ÖTV ödenmeden satılabilir. Yeni bir ÖTV istisnalı alım ise ilk iktisaptan 10 yıl sonra yapılabilir.

Engelli ehliyeti ticari araçta kullanılabilir mi?

Hayır. Yönetmelik, parapleji gibi durumlarda ambulans, resmî araç ve ticari araç kullanımına izin vermez.

Bir sonraki adım

Araçla birlikte kullanacağınız sandalyeyi birlikte seçelim.

Aracınızın modelini, sandalyeyi kendiniz mi yükleyeceğinizi ve günlük kullanım alanlarınızı paylaşın; araçla taşımaya en uygun manuel veya akülü modeli birlikte belirleyelim.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki ya da tıbbi danışmanlık yerine geçmez. Sağlık raporu, ehliyet ve vergi istisnalarıyla ilgili kurallar değişebilir; işlem yapmadan önce aile hekiminizden, il sağlık müdürlüğünden, sürücü kursundan, Nüfus Müdürlüğü'nden ve vergi dairesinden güncel bilgiyi teyit edin.

Etiketler: engelli ehliyeti,engelli araç kullanımı,el kumandalı araç,özel tertibatlı araç,engelli sürücü sağlık raporu,il sağlık komisyonu,ehliyet kodları,78 kodu,B sınıfı engelli ehliyeti,engelli ÖTV istisnası,engelli park kartı,paraplejik araç kullanımı
Kasım 17, 2026
Listeye dön
cultureSettings.RegionId: 0 cultureSettings.LanguageCode: TR